De belangrijkste analyse van de gister gehouden verkiezingen, is natuurlijk dat het onmogelijk is om deze gemeenteraadsverkiezingen zomaar te vertalen naar landelijke.

Dat is eigenlijk altijd al zo; de lokale partijen zijn samen namelijk de grootste partij (21%) en hun achterban is niet zo makkelijk weg te rekenen of bij een andere partij te plakken. Gisteren werd deze onmogelijkheid nog groter, vooral omdat de PVV, die duidelijk één van de winnaars is, slechts in 2 gemeentes meedeed. Vervolgens waren er ook nog in 10% van de gemeentes helemaal geen verkiezingen ivm gemeentelijke herindelingen, zodat iedere analyse niet zozeer gebaseerd is op de verkiezingsuitslag van gisteren, maar op de opiniepeilingen die tegelijkertijd gehouden zijn.

Dat de PVV zou winnen, kon na de verkiezingen voor het EP moeilijk een verrassing genoemd worden. Ook de andere winnaars (GL, D66) waren toen al zichtbaar, net als de verliezers (CDA, PvdA, SP). Toch is er wel degelijk iets veranderd; het CDA en de SP blijven verliezen, terwijl de PvdA zich herstelt. Bij de winnaars zien we ook iets dergelijks; de PVV blijft winnen, terwijl de winst van GL en D66 begint te verdampen.

Een paar maanden geleden leek het erop dat we 7 partijen hadden die ongeveer even groot gingen worden en dus in de race waren voor het premierschap. Daarvan zijn er nu 3 afgehaakt; D66, GL en de SP zijn significant kleiner dan CDA, PvdA, PVV en de VVD.

Belangrijker dan de onvertaalbare verkiezingsuitslag, zijn de strategische campagnekeuzen die gemaakt zijn. Zo heeft de PvdA zich de afgelopen weken duidelijker verzet tegen de ideeën van de PVV dan zij daarvoor deed, wat één van de redenen voor het herstel is, maar ook de reden voor de verdampende winst voor GL en D66.

Het CDA wil graag een verkiezingsstrijd tussen Balkenende en Bos; dat is hen 3 jaar geleden goed bevallen toen ze de campagne over de poppetjes lieten gaan en niet over de inhoud. Verschillende CDA-ers hebben dan ook in de media regeren met de PvdA uitgesloten, of ongeloofwaardig genoemd. Hiermee volgt men dezelfde strategie als 3 jaar geleden.

Overigens vraag ik me af of dit, vanuit CDA perspectief, wel zo verstandig is. Het uitsluiten van de PvdA betekent in de huidige politiek dat men een stilzwijgende voorkeur uitspreekt om met de PVV te regeren. En dus is een stem op het CDA wel haast een garantie voor regeringsdeelname van Wilders.

Hierdoor ontstaat de rare situatie dat de PVV in de regering komt als ze zelf de grootste wordt, maar óók als het CDA de grootste wordt. Wilders heeft dit goed door, en heeft per direct zijn aanvallen op de premier (de ‘dhimmi’, de man met de ruggengraat van een banaan etc.) gestaakt en al zijn energie op de PvdA gericht. Want alleen als de PvdA wint, regeert de PVV zeker niet mee.

Dit is dan ook de zwakke plek van de CDA-strategie; de enige manier die anti-PVV-ers hebben om Wilders uit het kabinet te houden is strategisch stemmen op Wouter Bos. De vraag bij de aanstaande verkiezing is dus niet ‘wie is de beste premier, Balkenende of Bos‘ zoals het CDA graag wil, maar ‘welke partij haat je het meest, de PVV of de PvdA.’

Dat is ook de reden waarom de PVV door blijft stijgen, terwijl de PvdA zich herstelt ten koste van de partijen die hun anti-PVV-geluid eerder hebben laten horen en daar zelfs een winst door behaalden, zoals D66.

De strategie van het CDA betekent eigenlijk dat ze zichzelf minder relevant hebben gemaakt. Tel daar de imagoschade die de premier heeft opgelopen na 4 gestrande kabinetten, en een historische afstraffing is ook zonder opiniepeilingen al te voorspellen. Dit omdat een leiderschapswissel of een strategieverandering meer dan 3 maanden nodig heeft om echt succesvol te worden.

Het is vrijwel zeker dat er na 9 juni geen linkse (PvdA, SP, GL, D66) meerderheid is, maar ook een rechts kabinet (CDA, VVD, PVV) wordt door het verlies van het CDA lastig. Het meest waarschijnlijke toekomstige kabinet is een variant van paars (PvdA, VVD, GL, D66). In de peiling van gisteren had links 65 zetels, rechts 74 zetels, en paars-plus 75 zetels. Ondanks de grote fluctuaties van de afgelopen tijd, is deze onderlinge verhouding al een tijdje ongewijzigd.

Dit is een ironisch resultaat dat doet denken aan de verkiezingen voor het EP. Ook toen was de PVV de grote winnaar, maar door deze opmars wonnen haar grootste tegenstanders (GL, D66) óók. En wel zoveel dat in termen van macht zij het meest profiteerden.

Voor GL betekent het op 9 juni dat ze winnen ook als ze zouden verliezen; ze verliest immers haar huidige virtuele winst vooral aan de PvdA, waardoor de kans op regeringsdeelname eerder groeit dan kleiner wordt.

Door het spel van partijen uitsluiten, of juist bepaalde opties openhouden, is een situatie ontstaan waarbij je op 2 partijen tegelijk kunt stemmen. Als je op de PvdA stemt, stem je ook op GL en als je op het CDA stemt, stem je ook op de PVV. Wordt het paars-plus, of wordt het een rechts kabinet? Welke partij haat je het meest, de PVV of de PvdA?