Met enige regelmaat horen we de burger klagen over ons rechtssysteem. In Nederland zouden de straffen veel te laag zijn.

Nu heeft de Raad van Europa al eens onderzoek gedaan naar de straffen in haar werelddeel, en zij kwam tot een opvallende conclusie. Nederland is juist een land dat naar verhouding zwaar straft en eindigt op de derde plaats van strengste landen in Europa.

Nederland heeft haar hoge plaats vooral te danken aan drie typisch Nederlandse omstandigheden;
- Levenslang is levenslang, terwijl in de rest van Europa meestal 25 jaar (of minder) is.
- Pas na twee derde van de straf komt men in aanmerking voor een beperking op grond van goed gedrag, in de rest van Europa is dat (veel) eerder.
- Combinatie van gevangenisstraf en TBS komt vaak voor. Hierdoor krijgt men twee ‘straffen’ die na elkaar uitgezeten worden.

Hoe het in de rest van Europa gaat kunnen we vandaag in de Belgische kranten lezen. In België worden mensen met minder dan drie jaar gevangenisstraf helemaal niet gestraft; ze komen meteen vrij. Zij krijgen een enkelband. En zelfs daar moeten ze maanden op wachten.
Let wel, dit is geen uitzondering maar standaard; Sinds 11 december 2007 zijn er al meer dan duizend gevangenen heengezonden.

In andere landen gaat het minder georganiseerd maar op nog veel grotere schaal; toen Prodi twee jaar geleden weer premier van Italië werd, kwam er een ruime amnestie voor tienduizenden gevangenen. En zelfs zonder deze groep bleken de Italiaanse gevangenissen te vol.

Overigens is er een goede wetenschappelijke reden om veroordeelde criminelen geen (gevangenis)straf op te leggen. Ze worden er namelijk niet beter van. Sterker nog, het omgekeerde blijkt; Criminelen die in de gevangenis gezeten hebben gaan vaker opnieuw in de fout dan criminelen die we niet vast zetten.

Zomaar wat onderzoeksresultaten;

Tweederde van de criminelen die in 1977 door de rechter voor een misdrijf zijn veroordeeld, is in de 25 jaar daarna opnieuw gestraft. Na een kwart eeuw is een vijfde van alle veroordeelden nog steeds crimineel actief. Volgens onderzoek van NSCR. (De Stentor, 10 maart 2004)

Bijna driekwart van de gedetineerden (73 procent) komt na zijn vrijlating binnen zes jaar weer in aanraking met justitie. Bij jongeren ligt dit cijfer nog hoger: 78 procent. Dit blijkt uit een onderzoek van het wetenschappelijk bureau van het ministerie van Justitie, het WODC. (ANP, 3 maart 2005)

C. van Dam, promovendus aan de Radboud Universiteit te Nijmegen concludeert dat tussen de 60 en 75 procent van de jongeren die in jeugddetentie hebben gezeten recidiveert, een 25 % zelfs ernstig. (NRC, 5 januari 2005)

De bovenstaande cijfers gaan over een ‘kale’ gevangenisstraf, waarbij opvalt dat jeugddetentie nog slechter scoort dan de detentie van volwassenen.

Als we kijken bij andere strafvormen valt op dat het recidive een fors stuk lager is. Bij taakstraffen voor de jeugd gaat het om 55% (WODC, september 2006) en bij een TBS-behandelde zedendelinquent is dit zelfs gedaald tot 35% als we alle delicten meetellen en 7% als we alleen kijken naar de zedendelicten.

Iedere opgelegde straf heeft drie beweegredenen om deze te geven;
- Het voorkomen van herhaling bij de dader
- Het afschrikken van andere mogelijke daders
- Genoegdoening

Gevangenisstraf is alleen nuttig om de laatste twee doelen te bereiken. Het heeft geen enkele waarde als heropvoedings-instrument. Ik ben geen voorstander van het afschaffen van gevangenissen, maar we moeten wel realistischer gaan straffen.

Dat betekent dat iedere gevangene die vrijkomt nog aan zijn resocialisatie moet beginnen. Het heropvoedingprogramma moet dus na de straf komen, tijdens de vrijheidberoving is deze van geen enkele waarde gebleken. Juist deze programma’s zijn wegbezuinigd en het resultaat is voorspelbaar; hogere recidivecijfers. De hogere recidive bij de huidige jeugdige criminelen is slechts het begin; deze jeugd wordt vanzelf ouder en dan hebben we deze cijfers in alle leeftijdscategorieën.

Een goede straf is een straf waarin de drie strafdoelen enigszins in evenwicht zijn. De huidige praktijk in Nederland legt de nadruk te veel op afschrikken en genoegdoening. De aanhoudende roep om nog zwaardere straffen is primair gestoeld op het doel van genoegdoening. Het ongewenste neveneffect is dat de veiligheid (door hogere recidive) schade oploopt. En dat is dan weer aanleiding om te vragen om nog hogere straffen.

Voor het voorkomen van crimineel gedrag is vaker en vooral beter straffen het enige alternatief.

Hieronder een video met het tegenovergestelde van wat ik voorsta. De Amerikaanse aanpak.